Waar heb jij recht op?

Mantelzorg betekent dat je langdurig of regelmatig extra zorg geeft aan iemand uit je omgeving. Dat kan je partner zijn, ouder, kind, familielid, buur, vriend of kennis. Het gaat niet alleen om zware lichamelijke zorg. Ook administratie regelen, meegaan naar artsen, medicijnen klaarzetten, boodschappen doen, vervoer, toezicht houden of steeds bereikbaar zijn kan mantelzorg zijn.

Veel mantelzorgers noemen zichzelf geen mantelzorger. Ze zeggen: "Ik doe gewoon wat nodig is." Daardoor vragen ze vaak te laat hulp aan. Deze gids helpt je om te zien waar je recht op hebt, waar je moet zijn, welke woorden je moet gebruiken en welke brieven je direct kunt kopiëren.

Belangrijk: de meeste regelingen lopen niet via één loket. De gemeente gaat over Wmo en mantelzorgwaardering. De zorgverzekeraar gaat over wijkverpleging en sommige aanvullende mantelzorgvergoedingen. Het pgb loopt via gemeente, zorgkantoor of zorgverzekeraar, met betaling via de SVB. Werkgevers krijgen te maken met zorgverlof.

De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) is de belangrijkste route voor mantelzorgers die hulp nodig hebben om de zorg vol te houden. De gemeente kan ondersteuning regelen voor de zorgvrager, maar ook om jou als mantelzorger tijdelijk te ontlasten.

Volgens de Rijksoverheid kan Wmo-ondersteuning bestaan uit begeleiding, dagbesteding, hulpmiddelen, huishoudelijke hulp en ondersteuning om de mantelzorger tijdelijk te ontlasten. Dat laatste is belangrijk: je hoeft niet alleen hulp te vragen voor de zorgvrager, maar ook om te voorkomen dat jij omvalt.

In 2026 betaalt bijna iedereen voor Wmo-ondersteuning maximaal €21,80 per maand aan eigen bijdrage. Sommige gemeenten voeren minimabeleid waardoor mensen met een laag inkomen mogelijk geen eigen bijdrage hoeven te betalen. Vanaf 2027 wil de overheid de eigen bijdrage veranderen naar een inkomensafhankelijk systeem; check daarom altijd de actuele CAK-informatie.

Respijtzorg betekent dat iemand anders de zorg tijdelijk overneemt, zodat jij kunt rusten, werken, slapen, herstellen of even vrij kunt zijn. De Rijksoverheid noemt voorbeelden als dagopvang, logeeropvang, tijdelijke zorg thuis, een weekend per maand of opvang tijdens vakantie.

Regelhulp noemt respijtzorg ook vervangende zorg. Het kan buitenshuis, zoals dagopvang of logeeropvang, maar ook thuis. Welke route past, hangt af van de zorgsituatie: Wmo bij gemeentelijke ondersteuning, Wlz bij langdurige intensieve zorg, zorgverzekering bij wijkverpleging of aanvullende mantelzorgvergoedingen.

Gemeenten moeten jaarlijks regelen hoe zij mantelzorgers waarderen. Dit heet mantelzorgwaardering of mantelzorgcompliment. Het is geen landelijke vaste vergoeding meer: elke gemeente bepaalt zelf de vorm, voorwaarden, deadline en hoogte.

De gemeente waar de zorgvrager woont is meestal verantwoordelijk voor de waardering, ook als jij als mantelzorger ergens anders woont. Daardoor zoeken veel mensen verkeerd: zij kijken bij hun eigen gemeente, terwijl ze bij de gemeente van de zorgvrager moeten zijn.

Een persoonsgebonden budget (pgb) is geld waarmee de zorgvrager zelf zorg kan inkopen. MantelzorgNL legt uit dat een mantelzorger vanuit een pgb soms als informeel zorgverlener kan worden ingehuurd. Dat kan helpend zijn, maar het heeft ook gevolgen: de betaling is inkomen voor de zorgverlener en er kunnen afspraken, administratie en belastingregels gelden.

De SVB beheert pgb-betalingen. Bij een pgb hoort een zorgovereenkomst waarin staat welke zorg wordt gegeven, hoeveel uur, welk tarief en hoe betaling loopt. De betaling uit pgb is inkomen voor de zorgverlener; volgens de SVB moet de zorgverlener daar belasting over betalen.

Werk je naast mantelzorg? Dan heb je mogelijk recht op zorgverlof. Rijksoverheid geeft aan dat werknemers recht hebben op kortdurend of langdurend zorgverlof om noodzakelijke zorg te geven aan bijvoorbeeld een ziek kind, partner, ouder, huisgenoot of bekende.

Het huidige recht op kortdurend zorgverlof is 2 keer het aantal uren dat je per week werkt in 12 maanden. Langdurend zorgverlof is 6 keer je wekelijkse arbeidsuren in 12 maanden. Je cao kan gunstigere of andere afspraken bevatten.

Het kabinet heeft in juni 2026 plannen aangekondigd om kortdurend en langdurend zorgverlof samen te voegen tot één regeling van 8 weken, waarvan de eerste 2 weken betaald blijven tegen 70% van het loon. Check daarom altijd de actuele regels voordat je aanvraagt.

Niet alle hulp loopt via de gemeente. Als er verpleegkundige of verzorgende zorg thuis nodig is, kan wijkverpleging via de zorgverzekering lopen. Regelhulp legt uit dat wijkverpleging wordt aangevraagd bij een wijkverpleegkundige of thuiszorginstelling; de zorgverzekeraar betaalt dit en er is geen eigen bijdrage of eigen risico voor wijkverpleging.

Aanvullende zorgverzekeringen bieden soms vergoeding voor vervangende mantelzorg, mantelzorgcursus, mantelzorgmakelaar of logeerzorg. Dit verschilt sterk per verzekeraar en polis.

Mantelzorg kost vaak geld: reiskosten, parkeerkosten, extra boodschappen, hulpmiddelen, telefoonkosten of gemiste werkuren. Niet alles is aftrekbaar of vergoed, maar het is slim om vanaf het begin administratie bij te houden.

Regelhulp geeft aan dat mantelzorg onbetaald is, maar dat er wel verschillende vergoedingen kunnen bestaan, zoals tegemoetkomingen voor extra uitgaven, vervangende zorg en soms betaling uit pgb. Voor zorgkosten voor naasten kunnen soms fiscale regels gelden, maar dit hangt af van wie de kosten maakt, voor wie, en of aan de voorwaarden van de Belastingdienst wordt voldaan.

Als jij als mantelzorger plots uitvalt, kan de zorgvrager soms niet veilig thuis blijven. Regelhulp benoemt dat de gemeente verantwoordelijk kan zijn voor spoedzorg of acute respijtzorg wanneer iemand zonder mantelzorg niet thuis kan blijven. Als jij verpleging of verzorging geeft aanvullend op wijkverpleging, kan extra wijkverpleging via de wijkverpleegkundige nodig zijn.

Je hoeft niet alles zelf uit te zoeken. Deze instanties kunnen helpen met regels, aanvragen en praktische ondersteuning.