# Waar heb jij recht op?

## Editie Mantelzorgers 2026

Een praktische gids voor iedereen die langdurig zorgt voor een ouder, partner, kind, familielid, vriend of buur.

Versie: concept lokaal  
Datum: 1 juli 2026  
Website: Waar heb jij recht op?

> Let op: deze gids is een praktisch overzicht en geen persoonlijk juridisch, fiscaal, medisch of financieel advies. Regelingen verschillen per gemeente, zorgverzekeraar en persoonlijke situatie. Controleer altijd de officiële bron voordat je een aanvraag indient.

---

## Inhoud

1. Waarom deze gids
2. Snelle zelftest
3. De 7 routes waar mantelzorgers vaak recht op hebben
4. Gemeente en Wmo
5. Respijtzorg en logeeropvang
6. Mantelzorg en werk: zorgverlof
7. Mantelzorgwaardering en lokale regelingen
8. Pgb: wanneer kun je betaald worden?
9. Zorgverzekering en mantelzorgmakelaar
10. Belastingcheck
11. Stappenplan voor deze week
12. Sjablonen
13. Bronnen

---

## 1. Waarom deze gids

Mantelzorg begint vaak klein. Je rijdt een keer mee naar het ziekenhuis, regelt medicijnen, doet boodschappen of helpt met administratie. Voor je het weet ben je vaste planner, chauffeur, contactpersoon, regelaar en noodnummer.

Dat is waardevol, maar het kan ook te veel worden. Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau gaf in 2024 39% van de volwassenen mantelzorg: ruim 5,5 miljoen mensen. Het aantal ernstig belaste mantelzorgers steeg naar ongeveer 600.000. Juist daarom is het belangrijk om vroeg te weten welke hulp je kunt vragen.

Deze gids helpt je om niet alles zelf uit te zoeken. Je krijgt overzicht van de belangrijkste routes:

- hulp via gemeente en Wmo
- respijtzorg, logeeropvang en tijdelijke overname
- zorgverlof op je werk
- mantelzorgwaardering van de gemeente
- pgb en vergoeding voor informele zorg
- aanvullende verzekering en mantelzorgmakelaar
- belastingcheck bij zorgkosten voor een naaste

Het doel is niet dat je alles aanvraagt. Het doel is dat je snel ziet welke 2 of 3 acties voor jouw situatie het meeste kunnen opleveren.

---

## 2. Snelle zelftest

Beantwoord deze vragen met ja of nee.

1. Zorg je al langer dan 3 maanden voor iemand, of meer dan 8 uur per week?
2. Kost de zorg je structureel vrije tijd, werkuren, slaap of energie?
3. Regel je vervoer, administratie, afspraken of medicijnen?
4. Doe je huishoudelijke hulp, persoonlijke verzorging of toezicht?
5. Kun je moeilijk vrij nemen omdat niemand de zorg overneemt?
6. Maak je kosten voor reizen, parkeren, hulpmiddelen of extra zorg?
7. Heeft degene voor wie je zorgt ondersteuning thuis nodig?
8. Werk je naast je zorgtaken?
9. Heb je nog nooit bij de gemeente gevraagd naar mantelzorgondersteuning?
10. Weet je niet of je recht hebt op mantelzorgwaardering?

**0-2 keer ja:** je bent waarschijnlijk nog niet zwaar belast, maar check alvast de gemeente en mantelzorgwaardering.

**3-5 keer ja:** maak een overzicht van je zorgtaken en vraag een gesprek aan bij de gemeente of het lokale mantelzorgsteunpunt.

**6 of meer keer ja:** regel eerst ontlasting. Kijk naar respijtzorg, zorgverlof, hulp via Wmo en een mantelzorgmakelaar.

---

## 3. De 7 routes waar mantelzorgers vaak recht op hebben

### Route 1: ondersteuning via de gemeente

De gemeente is verantwoordelijk voor ondersteuning van mensen die thuis hulp nodig hebben en voor ondersteuning van mantelzorgers. Denk aan huishoudelijke hulp, begeleiding, dagbesteding, vervoer, woningaanpassing, cliëntondersteuning en mantelzorgadvies.

### Route 2: respijtzorg

Respijtzorg betekent dat iemand de zorg tijdelijk overneemt, zodat jij kunt rusten, werken, slapen of iets voor jezelf kunt doen. Dit kan thuis, via dagopvang, via logeeropvang of soms via vrijwilligers.

### Route 3: zorgverlof

Als je werknemer bent, kun je onder voorwaarden kortdurend of langdurend zorgverlof aanvragen. Kortdurend zorgverlof is meestal deels betaald; langdurend zorgverlof is meestal onbetaald, tenzij je cao gunstiger is.

### Route 4: mantelzorgwaardering

Gemeenten moeten mantelzorgers waarderen, maar ze mogen zelf bepalen hoe. Soms is het een geldbedrag, soms een cadeaubon, activiteit, parkeerregeling of andere vorm van ondersteuning.

### Route 5: pgb

Met een persoonsgebonden budget kan degene die zorg nodig heeft zelf zorg inkopen. Soms kan een mantelzorger daaruit betaald worden als informele zorgverlener. Dat moet vooraf goed geregeld worden.

### Route 6: aanvullende zorgverzekering

Sommige aanvullende zorgverzekeringen vergoeden bijvoorbeeld vervangende mantelzorg, een mantelzorgmakelaar, cursussen of advies. Dit verschilt per verzekeraar en polis.

### Route 7: belasting en zorgkosten

Mantelzorg zelf is meestal niet aftrekbaar. Sommige zorgkosten voor een ander kunnen onder voorwaarden wel relevant zijn, bijvoorbeeld bij specifieke zorgkosten of reiskosten voor ziekenbezoek aan een huisgenoot in een instelling. Controleer dit zorgvuldig.

---

## 4. Gemeente en Wmo

De gemeente is vaak de beste eerste ingang. Veel mantelzorgers wachten te lang, omdat ze denken dat hulp pas mag als het echt misgaat. Dat is niet nodig. Ondersteuning is er juist om overbelasting te voorkomen.

### Wat kun je vragen?

- huishoudelijke hulp voor degene die zorg nodig heeft
- begeleiding of dagbesteding
- vervoer naar dagbesteding of sociale activiteiten
- woningaanpassing of hulpmiddelen via de gemeente
- onafhankelijke cliëntondersteuning
- respijtzorg of logeeropvang
- mantelzorgondersteuning of een mantelzorgconsulent
- informatie over lokale waardering, parkeerregeling of reiskostenregeling

### Voorbereiding op het Wmo-gesprek

Maak voor het gesprek een korte lijst:

- Wie zorg je voor?
- Wat is de aandoening of beperking?
- Welke taken doe jij per week?
- Hoeveel uur kost dat ongeveer?
- Welke taken kun je niet volhouden?
- Wat gebeurt er als jij ziek wordt of uitvalt?
- Welke hulp zou direct lucht geven?

Gebruik concrete voorbeelden. Niet: "Het is zwaar." Wel: "Ik ben drie avonden per week bezig met administratie en medicatie. Ik slaap slechter en kan niet meer sporten. Als er een dagopvang komt, kan ik weer werken en herstellen."

### Vraag altijd naar onafhankelijke cliëntondersteuning

Onafhankelijke cliëntondersteuning kan helpen bij het voorbereiden van gesprekken, aanvragen en bezwaar. Dit kan nuttig zijn als je niet weet welke wet of regeling past.

---

## 5. Respijtzorg en logeeropvang

Respijtzorg is tijdelijke vervanging van mantelzorg. Het doel is simpel: voorkomen dat jij omvalt.

### Vormen van respijtzorg

- vrijwilliger komt thuis zodat jij weg kunt
- professionele hulp thuis
- dagopvang of dagbesteding
- logeeropvang voor een nacht, weekend of korte periode
- extra wijkverpleging in een crisissituatie
- tijdelijke opname of spoedzorg als thuis blijven anders niet lukt

### Wie betaalt?

Dat hangt af van de situatie. Mogelijke routes:

- gemeente via Wmo of Jeugdwet
- zorgkantoor via Wlz
- zorgverzekeraar via Zvw of aanvullende verzekering
- eigen bijdrage of eigen betaling
- vrijwilligersorganisatie of mantelzorgsteunpunt

Vraag bij twijfel niet: "Heb ik recht op respijtzorg?" Vraag concreter:

"Welke vormen van vervangende zorg zijn er in mijn gemeente voor deze situatie, wie betaalt dat, en wie helpt mij met de aanvraag?"

---

## 6. Mantelzorg en werk: zorgverlof

Werk en mantelzorg botsen vaak. Veel mensen nemen vakantiedagen op, werken 's avonds bij of melden zich ziek. Soms is zorgverlof passender.

### Calamiteitenverlof

Voor plotselinge situaties die je meteen moet oplossen. Denk aan een ouder die valt of een kind dat acuut ziek van school moet worden opgehaald. In principe wordt dit kortdurend verlof doorbetaald.

### Kortdurend zorgverlof

Voor noodzakelijke verzorging van een zieke of hulpbehoevende naaste als jij gezien de omstandigheden de aangewezen persoon bent.

Richtlijn:

- maximaal 2 keer je wekelijkse arbeidsduur per 12 maanden
- minimaal 70% loon, tenzij cao of contract gunstiger is
- zo snel mogelijk melden bij je werkgever
- werkgever kan achteraf om bewijs vragen

### Langdurend zorgverlof

Voor langdurige noodzakelijke zorg, bijvoorbeeld bij ernstige ziekte of langdurige hulpbehoefte.

Richtlijn:

- maximaal 6 keer je wekelijkse arbeidsduur per 12 maanden
- meestal onbetaald
- schriftelijk aanvragen, meestal minstens 2 weken vooraf
- werkgever mag alleen weigeren bij zwaarwegend bedrijfsbelang

### Praktische tip

Vraag HR of je leidinggevende om alle opties naast elkaar te zetten: zorgverlof, aangepast rooster, thuiswerken, tijdelijk minder uren, bijzonder verlof uit cao en vakantie. Laat daarna pas vastleggen wat je kiest.

---

## 7. Mantelzorgwaardering en lokale regelingen

Elke gemeente moet mantelzorgwaardering vormgeven, maar de invulling verschilt sterk.

Mogelijke vormen:

- geldbedrag
- cadeaubon
- lokale pas of kortingsbon
- activiteit of verwendag
- parkeerregeling
- mantelzorgkaart
- extra ondersteuning via mantelzorgsteunpunt

### Zo check je het snel

Zoek op:

`mantelzorgwaardering [jouw gemeente]`

Of bel de gemeente en vraag:

"Hoe kan ik mij registreren als mantelzorger, welke mantelzorgwaardering is er dit jaar, wat is de deadline en welke bewijsstukken zijn nodig?"

Let op deadlines. Sommige gemeenten hebben een jaarlijkse aanvraagperiode.

---

## 8. Pgb: wanneer kun je betaald worden?

Mantelzorg is in principe onbetaald. Toch kan een mantelzorger soms betaald worden vanuit een pgb van degene die zorg nodig heeft.

### Wanneer kan dit spelen?

- degene die zorg nodig heeft krijgt een pgb via Wmo, Jeugdwet, Wlz of Zvw
- de zorg is passend binnen het budgetplan
- jij levert zorg die volgens de indicatie betaald mag worden
- er zijn duidelijke afspraken en urenregistratie
- de betaling loopt volgens de regels, meestal via de SVB bij Wmo/Jeugdwet/Wlz

### Waar moet je op letten?

- gevolgen voor uitkering, toeslagen of belasting
- contract en administratie
- verschil tussen gebruikelijke hulp en betaalde zorg
- maximumtarieven voor informele zorg
- kwaliteitseisen en controle
- wat gebeurt bij ziekte of vakantie?

Pgb kan helpen, maar is geen snelle "vergoeding voor alles". Laat je adviseren door de gemeente, het zorgkantoor, de zorgverzekeraar of onafhankelijke cliëntondersteuning voordat je erop rekent.

---

## 9. Zorgverzekering en mantelzorgmakelaar

Sommige aanvullende verzekeringen vergoeden ondersteuning voor mantelzorgers. Dit kan gaan om:

- mantelzorgmakelaar
- vervangende mantelzorg
- cursussen
- ergotherapie
- psychologische ondersteuning
- advies over regelwerk

Een mantelzorgmakelaar kan helpen met aanvragen, formulieren, pgb, Wmo, zorgverzekering en contact met instanties. De vergoeding hangt af van je polis. Soms moet je vooraf toestemming vragen.

### Check beide verzekeringen

Kijk niet alleen naar jouw verzekering. Controleer ook de verzekering van degene voor wie je zorgt. Jouw polis kan ondersteuning voor jou vergoeden; de polis van de zorgvrager kan medische zorg, wijkverpleging of hulpmiddelen raken.

---

## 10. Belastingcheck

Belasting is bij mantelzorg vaak verwarrend. De hoofdregel: mantelzorgtijd is niet aftrekbaar. Ook gewone kosten die je vrijwillig maakt zijn niet automatisch aftrekbaar.

Toch zijn er situaties die je moet checken:

- specifieke zorgkosten voor jezelf, fiscale partner of minderjarig kind
- bepaalde kosten voor iemand die tot je huishouden behoort
- reiskosten voor ziekenbezoek aan een huisgenoot die langdurig in een instelling verblijft
- pgb-inkomsten als je betaald wordt als zorgverlener

Maak jaarlijks een mapje met:

- facturen
- betaalbewijzen
- kilometeroverzicht
- parkeerbonnen
- polisvoorwaarden
- beschikkingen van gemeente, CIZ, zorgkantoor of verzekeraar

Twijfel je? Vraag een belastingadviseur, vakbond, ouderenbond, formulierenbrigade of sociaal raadslieden.

---

## 11. Stappenplan voor deze week

### Dag 1: maak je zorgtaken zichtbaar

Schrijf 7 dagen lang op wat je doet:

- bellen en regelen
- vervoer
- boodschappen
- huishouden
- toezicht
- persoonlijke verzorging
- administratie
- emotionele steun
- nachtelijke onderbrekingen

### Dag 2: check de gemeente

Zoek op:

`mantelzorg ondersteuning [gemeente]`

Noteer:

- telefoonnummer Wmo-loket
- mantelzorgsteunpunt
- aanvraagroute mantelzorgwaardering
- mogelijkheid cliëntondersteuning
- respijtzorg/logeeropvang

### Dag 3: bel of mail de gemeente

Vraag om een gesprek over mantelzorgondersteuning en Wmo. Gebruik het sjabloon in deze gids.

### Dag 4: check je werk

Lees je cao of personeelsregeling. Vraag HR naar zorgverlof en flexibele opties. Leg nog niets vast voordat je weet wat financieel haalbaar is.

### Dag 5: check verzekeringen

Zoek in de polisvoorwaarden naar:

- mantelzorg
- vervangende mantelzorg
- mantelzorgmakelaar
- ergotherapie
- respijtzorg
- wijkverpleging

### Dag 6: maak een noodplan

Schrijf op:

- wie kan invallen?
- wie heeft sleutels?
- wie kent de medicatie?
- welke huisarts/wijkverpleging/gemeente bellen?
- wat moet er dagelijks gebeuren?

### Dag 7: kies 2 acties

Kies niet alles. Kies de twee acties met meeste effect, bijvoorbeeld:

- Wmo-gesprek aanvragen
- respijtzorg bespreken
- zorgverlof aanvragen
- mantelzorgwaardering aanvragen
- mantelzorgmakelaar checken

---

## 12. Sjablonen

### Sjabloon 1: mail aan gemeente/Wmo

Onderwerp: Verzoek om gesprek mantelzorgondersteuning en Wmo

Geachte heer/mevrouw,

Ik zorg structureel voor [naam/relatie], die hulp nodig heeft vanwege [korte omschrijving situatie].

Mijn zorgtaken bestaan onder andere uit:

- [taak 1]
- [taak 2]
- [taak 3]

Dit kost mij ongeveer [aantal] uur per week. Ik merk dat de zorg zwaarder wordt en wil graag voorkomen dat ik overbelast raak.

Kunt u mij laten weten:

1. hoe ik een Wmo-gesprek of mantelzorggesprek kan aanvragen;
2. welke mantelzorgondersteuning in mijn gemeente beschikbaar is;
3. of respijtzorg, dagopvang of logeeropvang mogelijk is;
4. hoe ik onafhankelijke cliëntondersteuning kan krijgen;
5. hoe ik mantelzorgwaardering kan aanvragen?

Met vriendelijke groet,

[Naam]  
[Adres of woonplaats]  
[Telefoonnummer]

### Sjabloon 2: mail aan werkgever/HR

Onderwerp: Verzoek om overleg over mantelzorg en zorgverlof

Beste [naam],

Ik verleen mantelzorg aan [relatie], die op dit moment hulp nodig heeft vanwege [korte omschrijving]. Hierdoor moet ik de komende periode mogelijk tijdelijk zorgverlof of een aangepaste werkafspraak gebruiken.

Ik wil graag overleggen welke opties er binnen mijn arbeidsovereenkomst, cao en de wettelijke verlofregelingen zijn. Kunt u met mij meedenken over:

- calamiteitenverlof;
- kortdurend zorgverlof;
- langdurend zorgverlof;
- flexibel rooster of thuiswerken;
- eventuele cao-regelingen voor mantelzorg?

Ik hoor graag wanneer we dit kunnen bespreken.

Met vriendelijke groet,

[Naam]

### Sjabloon 3: belscript zorgverzekeraar

Goedemorgen/middag, u spreekt met [naam].

Ik ben mantelzorger voor [relatie] en wil controleren welke vergoedingen in mijn aanvullende verzekering of in de verzekering van de zorgvrager mogelijk zijn.

Kunt u met mij meekijken naar:

- vergoeding van een mantelzorgmakelaar;
- vervangende mantelzorg of respijtzorg;
- ergotherapie;
- cursussen of ondersteuning voor mantelzorgers;
- wijkverpleging of hulpmiddelen voor de zorgvrager;
- voorwaarden, maximale vergoeding en toestemming vooraf?

Kunt u de relevante polisvoorwaarden of aanvraaglink naar mij mailen?

### Sjabloon 4: bezwaar of heroverweging Wmo-besluit

Onderwerp: Verzoek om heroverweging Wmo-besluit / mantelzorgbelasting

Geachte heer/mevrouw,

Op [datum] ontving ik uw besluit over [voorziening/aanvraag]. Ik verzoek u dit besluit te heroverwegen, omdat de mantelzorgbelasting en de situatie thuis volgens mij onvoldoende zijn meegewogen.

De huidige situatie is:

- [feitelijke situatie]
- [aantal uren mantelzorg per week]
- [risico als hulp uitblijft]
- [wat al geprobeerd is]

Ik vraag u opnieuw te beoordelen welke ondersteuning nodig is om overbelasting te voorkomen en thuis wonen verantwoord te houden.

Graag ontvang ik een schriftelijke reactie en informatie over de verdere bezwaarprocedure.

Met vriendelijke groet,

[Naam]  
[Dossiernummer indien bekend]

---

## 13. Bronnen

- Sociaal en Cultureel Planbureau, "Mantelzorg in beweging. Kerncijfers en trends 2014-2024", publicatie mei 2026: https://www.scp.nl/publicaties-scp/2026/05/mantelzorg-in-beweging.-kerncijfers-en-trends-2014-2024
- MantelzorgNL, samenvatting SCP-cijfers 2026: https://www.mantelzorg.nl/artikelen/nieuwe-cijfers-scp-tonen-aan-aantal-mantelzorgers-en-overbelasting-nog-verder-gestegen
- Rijksoverheid, hulp voor mantelzorgers via gemeente: https://www.rijksoverheid.nl/vraag-en-antwoord/mantelzorg/hoe-kan-ik-als-mantelzorger-hulp-bij-de-zorg-krijgen
- Rijksoverheid, Wmo 2015: https://www.rijksoverheid.nl/themas/familie-zorg-en-gezondheid/zorg-en-ondersteuning-thuis/wmo-2015
- Regelhulp/VWS, vergoedingen bij mantelzorg: https://www.regelhulp.nl/mantelzorgers/geld-en-waardering/vergoedingen-voor-mantelzorgers
- Regelhulp/VWS, vervangende zorg/respijtzorg: https://www.regelhulp.nl/mantelzorgers/ondersteuning-en-advies/vervangende-zorg
- Regelhulp/VWS, logeeropvang: https://www.regelhulp.nl/onderwerpen/welke-soort/opvang-en-tijdelijk-verblijf/logeren
- Rijksoverheid, zorgverlof: https://www.rijksoverheid.nl/themas/familie-zorg-en-gezondheid/zorgverlof
- Rijksoverheid, zorgverlof aanvragen: https://www.rijksoverheid.nl/vraag-en-antwoord/zorgverlof/zorgverlof-aanvragen
- MantelzorgNL, mantelzorgwaardering: https://www.mantelzorg.nl/onderwerpen/geldzaken/mantelzorgwaardering
- MantelzorgNL, geldzaken en belasting: https://www.mantelzorg.nl/onderwerpen/geldzaken
- Regelhulp/VWS, belastingaftrek zorgkosten: https://www.regelhulp.nl/mantelzorgers/geld-en-waardering/belastingaftrek-zorgkosten
- MantelzorgNL, pgb en mantelzorg: https://www.mantelzorg.nl/onderwerpen/geldzaken/persoonsgebonden-budget